Zdrowie po męsku

Zaburzenie depresyjne jest powszechnym zaburzeniem psychicznym. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, na depresję cierpi około 280 milionów osób (World Health Organization [WHO], 2023). Epizod depresyjny to zaburzenie psychiczne, które znacząco wpływa na samopoczucie, sposób myślenia i codzienne funkcjonowanie osoby. Objawy mogą mieć różny charakter i nasilenie, a ich utrzymywanie się przez co najmniej dwa tygodnie jest warunkiem rozpoznania zaburzenia.

Objawy depresji można podzielić na cztery grupy: (Seligmann i in., 2003)

• objawy związane z nastrojem
• objawy związane z motywacją
• objawy poznawcze
• objawy fizyczne

Objawy ze strony nastroju obejmują smutek, przygnębienie, odrętwienie oraz często towarzyszące im cierpienie, niepokój i lęk. Często występuje także anhedonia, czyli utrata umiejętności odczuwania przyjemności i satysfakcji z codziennych czynności. Objawy związane z motywacją mogą przejawiać się na wiele sposobów – od bierności i wycofania z życia społecznego, zawodowego i rodzinnego, aż po całkowite zaniechanie działań i zaprzestanie zaspokajania podstawowych potrzeb biologicznych, takich jak głód czy pragnienie. Osoby doświadczające tych trudności często mają obniżony napęd psychoruchowy, co oznacza brak energii i chęci do działania. Wśród objawów poznawczych można wyróżnić osłabienie koncentracji i uwagi, spowolnienie toku myślenia oraz problemy z pamięcią i przyswajaniem nowych informacji (Cierpiałkowska, 2009). Typowe dla depresji jest zjawisko zwane triadą depresyjną (Beck, 1979). Polega ono na negatywnym myśleniu o sobie, o świecie oraz na pesymistycznych przewidywaniach dotyczących przyszłości. Charakterystyczne jest również przypisywanie jedynie sobie odpowiedzialności za negatywne wydarzenia (Gałecki, Szulc, 2018).

Objawy fizyczne depresji obejmują problemy ze snem, takie jak zaburzony rytm snu, trudności z zasypianiem oraz wczesne wybudzanie się, a także zmniejszony apetyt, utratę wagi oraz obniżone libido (Gałecki, Szulc, 2018). Osoby cierpiące na depresję często doświadczają także bólów głowy oraz napięcia w karku i potylicy. U kobiet mogą występować zaburzenia miesiączkowania (Cierpiałkowska, 2009)

Depresja dotyka około 5–17% populacji i najczęściej pojawia się między 20. a 40. rokiem życia. Choruje na nią około 1 na 10 mężczyzn i 1 na 5 kobiet (Gałecki, Szulc, 2018). W Polsce szacuje się, że na depresję cierpi około 1,2 miliona osób (NFZ, 2023). Depresja wiąże się z dużym ryzykiem zachowań samobójczych. Samobójstwo jest drugą najczęstszą przyczyną śmierci u osób w wieku 15-29 lat (Gałecki, Szulc, 2018).

Depresja jest diagnozowana u kobiet 2–3 razy częściej niż u mężczyzn (WHO, 2023). Mimo to, mężczyźni popełniają samobójstwa 3–10 razy częściej niż kobiety (Sher, 2015). W Polsce w 2023 roku odnotowano łącznie 15133 próby samobójcze, 9612 dokonanych przez mężczyzn, 5521 przez kobiety, a co trzecia z nich zakończyła się zgonem. Z 5233 zakończonych śmiercią samobójstw w 2023 roku – 4404 popełnili mężczyźni (Policja Polska, 2024).

Różnice w objawach depresyjnych u mężczyzn

Rozbieżność między częstszym diagnozowaniem depresji u kobiet a wyższym wskaźnikiem samobójstw wśród mężczyzn może wydawać się paradoksalna – jednak jej możliwym wyjaśnieniem jest odmienny obraz depresji u mężczyzn, który często pozostaje nierozpoznany. Od końca XX wieku zwraca się uwagę na fakt, że u części mężczyzn w przebiegu depresji mogą występować odmienne objawy niż u kobiet (Martin i in., 2013). W latach 80. na szwedzkiej wyspie Gotlandia wprowadzono program diagnozowania i leczenia depresji. Doprowadził on do spadku liczby samobójstw wśród kobiet, lecz nie przyniósł takiego efektu w przypadku mężczyzn. Za jedną z możliwych przyczyn uznano odmienny obraz depresji u obu płci. Różnice te mogą sprawiać, że depresja u mężczyzn częściej pozostaje niezauważona i nieleczona, co zwiększa ryzyko samobójstwa.

W obrazie depresji u mężczyzn często pojawiają się impulsywność, agresja, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zachowania ryzykowne (np. prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu, przypadkowe kontakty seksualne) oraz tłumienie emocji. Za jedną z głównych przyczyn występowania tej formy depresji często uznaje się silne podporządkowanie tradycyjnym normom męskości – takim jak potrzeba niezależności, waleczności, rywalizacji, psychicznej wytrzymałości, emocjonalnego opanowania, tłumienia uczuć oraz unikania wszystkiego, co postrzegane jako „kobiece” (Chodkiewicz, Miniszewska, 2016).

Wyniki badań pokazują, że silne przywiązanie do tradycyjnych męskich norm, takich jak potrzeba bycia silnym, niezależnym i opanowanym, może w znaczący sposób wpływać na to, jak mężczyźni doświadczają depresji. Ten wpływ jest wielowymiarowy. Po pierwsze, może zmieniać sposób, w jaki depresja się u nich objawia i jak ją wyrażają – częściej przez złość, drażliwość czy zachowania ryzykowne niż przez smutek czy płacz. Po drugie, takie normy mogą powstrzymywać mężczyzn przed szukaniem pomocy – zarówno przez negatywne nastawienie do leczenia, jak i przekonanie, że „powinni poradzić sobie sami”. Po trzecie, wpływają one na sposób radzenia sobie z chorobą – mężczyźni częściej sięgają po używki lub wycofują się z relacji, zamiast otwarcie mówić o swoich emocjach i szukać wsparcia (Seidler i in., 2016).

Konsekwencje braku reakcji na objawy

Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń i chorób – zarówno psychicznych, jak i somatycznych – kluczowa jest szybka reakcja, najlepiej już przy pojawieniu się pierwszych objawów. Im dłużej trwa epizod depresji, tym mniejsze są szanse na jego samoistne ustąpienie, dlatego ważne jest, żeby szybko zwrócić się po wsparcie specjalisty. Każdy kolejny epizod zwiększa ryzyko nawrotu, dlatego nie należy lekceważyć objawów i jak najszybciej szukać pomocy (Gałecki, Szulc, 2018). Jeżeli widzisz, że ktoś z Twoich bliskich przejawia opisane wyżej objawy – porozmawiaj z nią i zachęć do szukania pomocy. Być może dzięki temu pomożesz jej uchronić się przed skutkami depresji, które w najpoważniejszych przypadkach mogą zagrażać życiu.

Bibliografia

Beck, A. T. (red.). (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.
Chodkiewicz, J., Miniszewska, J., Talarowska, M., Karbownik, M., & Möller-Leimkühler, A. M. (2024). Skala Męskiej Depresji GSDS-26–polska adaptacja i walidacja narzędzia oraz związki ze stereotypami płci. Psychiatria Polska, 331, 1–14. Dostęp online: https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/173042
Cierpiałkowska, L. (2009). Psychopatologia (wyd. II). Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR.
Gałecki, P., & Szulc, A. (2018). Psychiatria. Edra Urban & Partner.
Martin, L. A., Neighbors, H. W., & Griffith, D. M. (2013). The experience of symptoms of depression in men vs women: Analysis of the National Comorbidity Survey Replication. JAMA psychiatry, 70(10), 1100-1106. Dostęp online: https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.1985
Narodowy Fundusz Zdrowia. (2024, luty 24). NFZ o zdrowiu. Depresja. Dostęp online: https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-depresja
Seidler, Z. E., Dawes, A. J., Rice, S. M., Oliffe, J. L., & Dhillon, H. M. (2016). The role of masculinity in men's help-seeking for depression: A systematic review. Clinical Psychology Review, 49, 106-118. Dostęp online: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.09.002
Seligman, M. E. P., Walker, E. F., &Rosenhan, D. L. (2003). Psychopatologia. Zysk i S-ka Wydawnictwo. Sher, L. (2015). Suicide in men. The Journal of clinical psychiatry, 76(3), e371-2. Dostęp online: https://doi.org/10.4088/JCP.14com09554
World Health Organization. (2023). Depressive disorder (depression). Dostęp online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression