Zdrowie po męsku

Dysmorfia mięśniowa (ang. muscle dysmorphia, MD), odnosząca się do nadmiernego zaabsorbowania wyglądem - szczególnie muskulaturą - jest zaburzeniem psychicznym, które może wiązać się z dużym cierpieniem i trudnościami w codziennym funkcjonowaniu. Choć nazwa wskazuje przede wszystkim na nadmierną koncentrację na masie mięśniowej, dążeniu do jej zwiększenia lub zapobiegania jej utracie, konsekwencje tego zaburzenia wykraczają poza te trudności. MD, stanowiąca podtyp cielesnego zaburzenia dysmorficznego (ang. body dysmorphic disorder, BDD), wiąże się z szeregiem innych trudności w funkcjonowaniu. Mimo że formalnie nie jest klasyfikowana jako zaburzenie odżywiania, badania wskazują, że mężczyźni z MD i mężczyźni z anoreksją doświadczają podobnego nasilenia objawów, mierzonych za pomocą narzędzi do pomiaru objawów zaburzeń odżywiania.

Myśli osób z MD są intensywnie skoncentrowane na własnej muskulaturze, ćwiczeniach i diecie, które traktowane są jako środki do osiągnięcia celu, jakim jest zwiększenie masy mięśniowej. Tego rodzaju myśli mogą zajmować nawet wiele godzin dziennie. Ich obecność często wiąże się z przeżywaniem trudnych emocji, ponieważ stała obserwacja ciała i dążenie do restrykcyjnej realizacji założonych celów mogą generować znaczny lęk. Niespełnienie oczekiwań czy nie zrealizowanie planów treningowych może prowadzić do nasilenia takich emocji, jak poczucie winy czy smutek, w nasileniu i częstości znacznie wyższej niż u osób bez zaburzeń psychicznych.

Osoby z MD mogą doświadczać również negatywnych konsekwencji w funkcjonowaniu społecznym i relacjach. Często porównują się z innymi pod względem wyglądu, treningów czy diety, co może wiązać się z doświadczaniem trudnych emocji czy unikaniem kontaktów z innymi . Rozbudowane plany treningowe, godziny spędzane na przygotowywaniu posiłków oraz czas poświęcony na myślenie o tych kwestiach również mogą prowadzić do wycofania z kontaktów społecznych, w efekcie nasilając zaabsorbowanie wyglądem, ćwiczeniami i dietą. Niezadowolenie z własnego ciała może również skutkować unikaniem sytuacji, w których ciało jest eksponowane, co dodatkowo utrudnia funkcjonowanie społeczne.

Epidemiologia i etiologia

Choć dane dotyczące częstości występowania MD są zróżnicowane (np. szacuje się, że doświadcza jej 0,7% osób z populacji wielkiej Brytanii czy 2.8% mieszkańców USA i Kanady), to jednak większość danych wskazuje, że zaburzenie to częściej dotyczy mężczyzn. Osoby z MD częściej niż osoby bez tego zaburzenia doświadczają innych problemów psychicznych, takich jak zaburzenia lękowe czy depresja. Częściej również podejmują zachowania potencjalnie szkodliwe. Przykładowo, w badaniach z udziałem mężczyzn z MD wykazano, że nawet od 44 do 90% z nich stosowało w ciągu życia substancje poprawiające wygląd, takie jak sterydy anaboliczne, hormony wzrostu czy środki moczopędne.

Przyczyny powstawania i podtrzymywania objawów MD nie są w pełni poznane, choć istnieją dane wskazujące na wysoce prawdopodobne czynniki ryzyka i mechanizmy tego zaburzenia. Należą do nich m.in. wysoki perfekcjonizm, negatywny afekt (obejmujący depresję, stres, wstyd, poczucie nieadekwatności, winy i bezradności), niska samoocena oraz niezadowolenie z ciała. Wiele modeli tego zaburzenia podkreśla również znaczenie presji mediów i społecznych norm dotyczących wyglądu. Ważną rolę mogą odgrywać także czynniki biologiczne, takie jak wskaźnik BMI czy tempo dojrzewania.

Choć danych dotyczących prewencji i leczenia MD nadal brakuje, obecny stan wiedzy wskazuje na zasadność opracowywania interwencji profilaktycznych i terapeutycznych. Nawet leczenie ukierunkowane na lepiej zbadane cielesne zaburzenie dysmorficzne (nie sam podtyp tego zaburzenia, czyli dysmorfię mięśniową), ale z dodatkowymi modułami dotyczącymi dysmorfii mięśniowej, przynosiło znaczącą poprawę u mężczyzn z MD. W badaniu opublikowanym w 2025 roku zastosowanie interwencji poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na MD i uwzględniającej specyfikę MD, wiązało się z redukcją objawów zaburzeń nastroju, stresu psychologicznego, objawów związanych z odżywianiem się oraz stosowania nadmiernych ćwiczeń u mężczyzn z dysmorfią mięśniową. Wyniki te podkreślają zasadność projektowania i testowania takich interwencji.

Podsumowując, dysmorfia mięśniowa jest podtypem cielesnego zaburzenia dysmorficznego, które pociąga za sobą negatywne konsekwencje w obszarze myśli, emocji, zachowań i funkcjonowania interpersonalnego. Jest również związana z większym ryzykiem współwystępowania innych zaburzeń psychicznych oraz zachowań destrukcyjnych. Choć dane dotyczące skuteczności leczenia są ograniczone, wiele wskazuje na to, że właściwie przeprowadzona interwencja poznawczo-behawioralna może realnie pomóc osobom doświadczającym dysmorfii mięśniowej, co podkreśla zasadność zgłaszania się po profesjonalne wsparcie przez osoby, które podejrzewają występowanie tego zaburzenia u siebie bądź u swoich bliskich.

Bibliografia

Cafri G, Olivardia R, Thompson KJ. Symptom characteristics and psychiatric comorbidity among males with muscle dysmorphia. Compr Psych. 2008;49:374–9. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2008.01.003
Çınaroğlu M, Yılmazer E, Ülker SV, Hızlı Sayar G. Cognitive Behavioral Therapy for Muscle Dysmorphia and Anabolic Steroid-Related Psychopathology: A Randomized Controlled Trial. Pharmaceuticals (Basel). 2025;18(8):1081. Published 2025 Jul 22. https://doi.org/10.3390/ph18081081
Ganson KT, Mitchison D, Rodgers RF, Murray SB, Testa A, Nagata JM. Prevalence and correlates of muscle dysmorphia in a sample of boys and men in Canada and the United States. J Eat Disord. 2025 Mar 17;13(1):47.
Grieve FG. A conceptual model of factors contributing to the development of muscle dysmorphia. Eat Disord. 2007;15:63–80. https://doi.org/10.1080/10640260601044535
Grunewald. J., and Blashill Nagata, A.J (2021). Muscle Dysmorphia. W J. M., Brown, T. A., Murray, S. B., & Lavender, J. M. (Red.). Eating Disorders in Boys and Men (s.151-168). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-67127-3
Mitchell L, Murray SB, Hoon M, Hackett D, Prvan T, et al. Correlates of muscle dysmorphia symptomatology in natural bodybuilders: distinguishing factors in the pursuit of hyper-muscularity. Body Image. 2017;22:1–5. https://doi.org/10.1016/j.bodyim.2017.04.003
Olivardia R, Pope HG, Hudson JI. Muscle dysmorphia in male weightlifters: a case-control study. Amer J Psych. 2000;157:1291–6. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.157.8.1291
Tod D, Edwards C, Cranswick I. Muscle dysmorphia: current insights. Psychol Res Behav Manag. 2016 Aug 3;9:179-88.